Treść

Jesień i zima z dzieckiem – jak dobrze przygotować codzienną rutynę?

Chłodniejsze miesiące nie muszą oznaczać rezygnacji ze spacerów, zabawy na zewnątrz czy codziennych aktywności. Zmieniają jednak warunki, w których funkcjonuje dziecko: dni stają się krótsze, pogoda bardziej wymagająca, a więcej czasu przypada na pobyt w żłobku, przedszkolu i innych wnętrzach. Bliski kontakt z większą liczbą osób sprzyja przenoszeniu drobnoustrojów, dlatego jesienią i zimą szczególnego znaczenia nabierają proste, regularnie powtarzane nawyki.

Nie chodzi przy tym o tworzenie dziecku środowiska pozbawionego każdego zagrożenia. Ważniejsze jest utrzymanie rozsądnego rytmu dnia obejmującego sen, jedzenie, aktywność, higienę i ubiór dostosowany do warunków. Uważne obserwowanie zachowania oraz samopoczucia dziecka pomaga natomiast rozpoznać, kiedy wystarczy spokojniejszy dzień, a kiedy warto zasięgnąć porady medycznej.

Dobry rytm dnia zaczyna się od odpowiedniej ilości snu

Stała pora odpoczynku pomaga uporządkować cały dzień dziecka, ale potrzebna liczba godzin nie jest taka sama w każdym wieku. Centers for Disease Control and Prevention wskazuje, że dzieci od 3. do 5. roku życia powinny zwykle przesypiać 10–13 godzin w ciągu doby, uwzględniając drzemki. Dzieci między 6. a 12. rokiem życia potrzebują natomiast 9–12 godzin snu. W grupie wiekowej 13–17 lat zakres ten wynosi 8–10 godzin. W praktyce warto więc sprawdzać zalecenia dotyczące snu dzieci dla konkretnej grupy wiekowej zamiast stosować jeden schemat niezależnie od wieku. Odpowiednia ilość odpoczynku wspiera codzienne samopoczucie, zdolność skupienia, nastrój i pamięć.

Jesienią i zimą wieczory częściej spędza się w domu, co może sprzyjać przesuwaniu pory zasypiania. Jeśli rano dziecko nadal musi wstać o tej samej godzinie, zmęczenie może stopniowo narastać. Sygnałem bywają trudności z pobudką, spadek energii w ciągu dnia, rozdrażnienie lub gorsze skupienie. Regularność łatwiej utrzymać przy zbliżonych porach zasypiania i pobudki, spokojnym zakończeniu wieczoru oraz mniejszej ilości intensywnych aktywności przed ekranem przed snem. Dobrze, gdy przewidywalny rytm obejmuje też posiłki, czas na zabawę, naukę i odpoczynek. Ułatwia to dziecku orientację w planie dnia, a opiekunom pozwala szybciej wychwycić nietypową zmianę zachowania.

Chłodniejsza pogoda nie powinna oznaczać rezygnacji z ruchu

Dziecko nie potrzebuje sportowego treningu, by zachować codzienną aktywność jesienią i zimą. Ruch może pojawiać się podczas dojścia do placówki, zabawy na śniegu, spaceru po parku, jazdy na rowerze albo zwykłej aktywności na placu zabaw. Według Światowej Organizacji Zdrowia dzieci i młodzież w wieku 5–17 lat powinny osiągać średnio przynajmniej 60 minut ruchu dziennie, którego intensywność jest umiarkowana lub duża, licząc w skali tygodnia. U młodszych dzieci zalecenia są dopasowane do wieku i obejmują aktywność podejmowaną przez znaczną część dnia. Rodzice mogą sprawdzić zalecenia WHO dotyczące aktywności fizycznej, jeśli chcą porównać codzienny poziom ruchu z rekomendacjami dla konkretnej grupy wiekowej.

W chłodniejszych miesiącach ważniejsza od sztywnego planu jest elastyczność. Długość pobytu na zewnątrz można zmieniać zależnie od pogody, jakości powietrza i tego, jak czuje się dziecko. Przy silnym wietrze, intensywnych opadach albo mniej sprzyjających warunkach wystarczy krótsze wyjście, a pozostałą część aktywności można zorganizować w domu lub sali. Po powrocie dobrze jest sprawdzić, czy skarpety, spodnie lub rękawiczki nie są mokre, i w razie potrzeby je zmienić. Dzięki temu ruch może pozostać stałym elementem dnia bez konieczności organizowania długich wypraw za każdym razem.

Zimą nie potrzeba „diety na odporność” – liczy się codzienne menu

Jesienny i zimowy jadłospis dziecka nie musi opierać się na specjalnie wyszukanych produktach. Większe znaczenie ma to, czy posiłki są regularne i różnorodne oraz czy zapewniają dziecku energię wraz z potrzebnymi składnikami odżywczymi. W praktyce warto patrzeć na menu szerzej niż przez pryzmat pojedynczego dnia. W ciągu kilku dni powinno znaleźć się w nim miejsce na produkty zbożowe z pełnego przemiału, źródła tłuszczów, owoce, produkty białkowe, warzywa oraz nabiał lub właściwie dobrane zamienniki. Jeśli część świeżych produktów jest trudniej dostępna, można korzystać również z mrożonek, kiszonek i warzyw czy owoców obecnych w sprzedaży przez większą część roku.

Na samopoczucie dziecka wpływa nie tylko skład posiłków, lecz także ich rozłożenie w ciągu dnia. Pomijanie śniadania lub wielogodzinne przerwy bez jedzenia mogą sprzyjać zmęczeniu i rozdrażnieniu. Dlatego rozsądniej oceniać codzienny jadłospis w dłuższej perspektywie niż skupiać się na jednym „idealnym” posiłku. Równie ważne pozostaje picie odpowiedniej ilości płynów. Chłód może osłabiać odczuwanie pragnienia, ale zapotrzebowanie organizmu na nawodnienie nadal pozostaje. Woda powinna być podstawowym napojem, a słodzone produkty do picia nie powinny zajmować jej miejsca w codziennym menu.

Najpierw potrzeby dziecka, później decyzja o suplementacji

Witaminy nie powinny być traktowane jako zamiennik dobrze ułożonego jadłospisu, aktywności i odpoczynku. Zanim rodzic sięgnie po preparat witaminowy, warto uwzględnić stan zdrowia dziecka, stosowane leki, wiek oraz sposób żywienia.

Osobnej uwagi wymaga suplementacja witaminy D. W tym przypadku można sięgnąć po zalecenia dotyczące suplementacji witaminy D udostępniane przez Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej, które uwzględniają między innymi wiek, podaż z pożywienia, masę ciała oraz ekspozycję na światło słoneczne.

Ostrożność jest szczególnie ważna wtedy, gdy dziecko ma chorobę przewlekłą, stosuje dietę eliminacyjną albo przyjmuje kilka preparatów jednocześnie. W takiej sytuacji dobrze omówić suplementację z lekarzem, farmaceutą lub dietetykiem mającym doświadczenie w żywieniu dzieci. Porównanie składów pozwala ograniczyć ryzyko nieświadomego powielania tych samych substancji. Wyższa dawka nie oznacza automatycznie większej korzyści, dlatego przy stosowaniu preparatów należy trzymać się odpowiednich zaleceń. Przy podejrzeniu niedoboru lepiej skonsultować dalsze postępowanie ze specjalistą niż samodzielnie zwiększać liczbę lub dawki suplementów.

Przy wyborze ubrania liczy się pogoda, aktywność i czas na zewnątrz

Ten sam zestaw ubrań nie sprawdzi się w każdej sytuacji. Dziecko biegające po placu zabaw potrzebuje innego zabezpieczenia przed chłodem niż maluch, który większość spaceru spędza w wózku. Dlatego praktycznym rozwiązaniem jest ubiór warstwowy – pozwala szybko zdjąć część garderoby w ogrzewanym pomieszczeniu albo dołożyć ją po wyjściu na zewnątrz. Przy wilgoci i wietrze warto zadbać o odpowiednią warstwę zewnętrzną, a w chłodniejsze dni również o nakrycie głowy, suche skarpety, dobrze dobrane obuwie oraz rękawiczki.

Przegrzewanie dziecka nie zwiększa ochrony przed infekcją. Zbyt ciepło ubrany maluch może spocić się podczas ruchu, dlatego po zabawie dobrze sprawdzić odzież znajdującą się najbliżej ciała oraz elementy szczególnie narażone na przemoczenie. W przedszkolu lub żłobku przydaje się zapasowy komplet, który można wykorzystać po spacerze albo zabawie w deszczu czy śniegu. Przy planowaniu stroju warto więc patrzeć szerzej niż tylko na temperaturę – znaczenie mają również opady, wiatr, długość pobytu poza budynkiem i to, jak intensywnie dziecko będzie się poruszać.

Higiena powinna być codziennym nawykiem, a nie reakcją na sezon infekcji

Najłatwiej utrwalić zasady higieny wtedy, gdy są stałą częścią dnia dziecka. Warto przypominać dziecku o dokładnym myciu dłoni przy użyciu wody i mydła po powrocie do domu, przed jedzeniem, po skorzystaniu z toalety oraz zawsze wtedy, gdy dłonie są zabrudzone. Ma to szczególne znaczenie w chłodniejszych miesiącach, kiedy dzieci częściej przebywają razem w salach i innych zamkniętych pomieszczeniach. Główny Inspektorat Sanitarny zwraca uwagę, że drobnoustroje mogą przenosić się nie tylko podczas kaszlu czy kichania, ale też przez kontakt bezpośredni i wspólnie dotykane powierzchnie. Rodzice mogą też korzystać z materiałów GIS, w których przedstawiono zasady higieny w szkołach i placówkach opiekuńczych.

Codzienne nawyki obejmują również sposób kaszlu i kichania. Zamiast zasłaniać usta otwartą dłonią, dziecko może użyć chusteczki lub zgięcia łokcia. Warto też przyzwyczajać je do korzystania z własnego kubka, butelki i sztućców. U młodszych dzieci większy efekt daje spokojna rutyna i przykład dorosłych niż budowanie lęku przed chorobami. Higiena nie polega na eliminowaniu każdego kontaktu z drobnoustrojami, lecz na ograniczaniu tych dróg przenoszenia, nad którymi można w prosty sposób zapanować.

Gorsze samopoczucie warto oceniać na podstawie całego zachowania dziecka

Nie każda zmiana oznacza od razu chorobę, ale warto zwracać uwagę na to, czy dziecko zachowuje się inaczej niż zwykle. Nietypowa ospałość, wyraźnie mniejszy apetyt, drażliwość, słabsza aktywność, gorączka, ból albo kaszel, który z czasem się nasila, mogą być sygnałem, że plan dnia trzeba zwolnić. Dodatkowe zajęcia czy spotkanie można wtedy przełożyć, szczególnie jeśli pojawiają się objawy infekcji. W wielu przypadkach spokojny odpoczynek w domu będzie lepszym wyborem niż utrzymywanie normalnego tempa dnia.

Przy ocenie stanu dziecka liczy się cały obraz, a nie jeden objaw. Główny Inspektorat Sanitarny wskazuje, że dziecka z oznakami choroby nie powinno się przyprowadzać do szkoły ani placówki opiekuńczej. Sporadyczny kaszel czy katar nie muszą od razu prowadzić do pilnej konsultacji lekarskiej. Porady specjalisty warto jednak zasięgnąć, gdy objawy szybko się pogarszają, stają się silniejsze, utrzymują się nietypowo długo lub wyraźnie niepokoją opiekuna. Natychmiastowej reakcji wymagają natomiast trudności z oddychaniem, sinienie, zaburzenia świadomości albo objawy znacznego odwodnienia.

Jesień i zima nie wymagają rewolucji w codziennym planie

Dobre przygotowanie do chłodniejszych miesięcy opiera się przede wszystkim na konsekwencji, a nie na nagłych zmianach. Jeśli dziecko ma zapewniony regularny odpoczynek, ruch, urozmaicone posiłki, odpowiednią higienę i strój dopasowany do warunków, większość codziennych decyzji staje się po prostu elementem dobrze znanej rutyny. Warto też elastycznie podchodzić do codziennego planu, gdy pojawia się wyraźne pogorszenie samopoczucia albo potrzeba większej ilości odpoczynku.

Jesień i zima mogą nadal oznaczać spacery, zabawę na zewnątrz i zwykłą drogę do żłobka czy przedszkola. Zamiast próbować eliminować każde możliwe zagrożenie, lepiej reagować na aktualną pogodę, poziom aktywności i kondycję dziecka. Jeśli zdrowe przyzwyczajenia funkcjonują przez cały rok, nadejście chłodniejszego sezonu staje się raczej zmianą warunków niż koniecznością budowania całego planu dnia od nowa.

Źródła:

• http://apteline.pl

• About Sleep – CDC

• Physical activity – WHO

• Witamina D od pierwszych dni życia – Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej

• Nie pozwól na rozprzestrzenianie się chorób zakaźnych w szkole/placówce opiekuńczej twojego dziecka – Główny Inspektorat Sanitarny – Portal Gov.pl

Autor: M.K.